Tin hot

Giới hạn của lòng tham Suy ngẫm

Trên bức tường hai bên cổng ở các ngôi trường Việt xưa thường đề hai từ: “Tri chỉ” và “Tri túc”.

Cha tôi giải thích, nghĩa là sống trên đời phải biết dừng và biết đủ. Biết dừng là phải tự biết tài mình, lực mình, sức mình, hoàn cảnh thực tại, để biết dừng lại không tiếp tục một tham muốn. Điều này đòi hỏi nỗ lực dùng lí trí, sự phân tích của bản ngã. Nhiều người làm được. Nhưng biết đủ? Thế nào cho đủ? Con người ai cũng thèm muốn, nghèo thì muốn giàu, giàu muốn giàu nữa; ở vị trí thấp muốn leo lên cao, cao rồi muốn cao nữa.

Lòng tham vốn là bản năng của con người. Nếu vì tham mà bất kể đạo lý, pháp luật thì nghĩa là không biết đủ.

Hồi nhỏ, những lời dạy ấy chỉ như một dòng âm thanh trượt qua tai tôi rất nhiều lần mà không hề đọng lại.

Năm 1988 tôi sang Đức. Rồi Bức tường Berlin đổ, nhà máy giải tán, chúng tôi ra đường đi buôn. Khi ấy Đức vẫn chưa quyết định việc ở lại lâu dài của đám thợ khách. Ai cũng sợ đột ngột phải về nước nên cố gắng kiếm tiền với bất cứ giá nào. Chúng tôi buôn lậu thuốc lá, tìm mọi cách trốn thuế hàng quần áo và các vật gia dụng khác, bất chấp luật pháp sở tại. Việc buôn bán mang lại lợi nhuận rất lớn nên sinh ra đủ tệ nạn. Những phe nhóm băng đảng tìm mọi cách tranh giành khống chế địa bàn có thể bán hàng nhiều nhất và nhiều cuộc thanh trừng đẫm máu xảy ra trong người Việt. Đi đêm lắm có ngày gặp ma. Nước Đức mới thống nhất không chú ý tới tệ nạn của người Việt, sau thống nhất 5-6 năm, người Đức quản lý xã hội lại, chặt chẽ hơn, nên việc buôn gian bán lậu bị ngăn chặn bằng các chiến dịch quy mô lớn. Nhiều người Việt bắt bị phạt, bị thu cả ôtô, tiền và hàng hóa lậu khá nhiều. Nhiều kẻ bị phá sản, bị trục xuất về nước.

Hình ảnh đám bạn bè cùng buôn bán bị còng tay lên lưới B40 nơi cửa chợ, trước hàng trăm người dân Đức qua lại làm tôi thấy nhục nhã. Tôi đấu tranh ghê gớm lắm và nhận ra cái sự tham của mình đã đến điểm đỉnh, đã cận kề sự nguy hiểm. Khi ấy, tôi mới nhớ tới lời cha, quyết định bỏ buôn bán thuốc lậu và từ đó, sống thanh thản hơn nhiều.

Một điều quan trọng khác là khi kiếm tiền quá dễ thì con người ta cũng tiêu phá nó một cách vô lối, kèm theo nhiều hậu họa. Những đồng tiền bẩn ở giai đoạn cuối thập kỷ 1990 của người Việt ở châu Âu đã mang đầy bi kịch: nhiều gia đình tan nát. Tôi nhận ra, những kẻ nào không có kiến thức kinh tế, không hiểu biết về thương trường, chỉ làm a dua, làm ăn bất chính để giàu xổi cuối cùng đều thất bại thảm hại.

Xã hội Việt Nam từ khi đổi mới, chuyển từ bao cấp sang kinh tế thị trường là đất tốt để thỏa mãn khát vọng làm giàu của người Việt. Rất nhiều tấm gương vượt khó, vượt hoàn cảnh mà làm giàu một cách chân chính từ khả năng của mỗi người. Những người ấy, nắm bắt được thời, kiên trì và thông minh đã tạo nên khối của cải lớn, thậm chí rất lớn. Đấy là điều nên làm và tốt đẹp. Nhưng cũng không hiếm kẻ lợi dụng hoàn cảnh đường lối kinh tế, kẽ hở luật phát để làm giàu bất chính. Ai cũng có lòng tham, nhưng những kẻ có chức có quyền mới có điều kiện tham nhũng. Họ thu vén được số tài sản khủng khiếp đủ để xây lâu dài, biệt thự, sống xa hoa quanh những người dân khổ sở, còng lưng đóng thuế. Xã hội đối mặt với nhiều vấn đề tiêu cực, từ chuyện bơm nước, bơm hóa chất vào từng con tôm kiếm lợi cho tới sự tồn tại khó loại bỏ của những nhóm lợi ích cấu kết chặt chẽ với nhau…

Sống gần hết đời người, đã quan sát đủ dài những người sống quanh mình, tôi nghiệm ra rằng, lòng tham là bản năng, rất khó nhìn thấy giới hạn. Nhưng mỗi cá nhân vẫn có thể chế ngự bản thân bằng sự tri túc, tri chỉ. Mỗi xã hội vẫn có thể dựng lên những bức tường vô hình chặn con người vượt khỏi giới hạn của lòng tham bằng pháp luật – công cụ được sinh ra để điều chỉnh hành vi con người và các mối quan hệ xã hội.

Nơi nào lòng tham bất chính nổi lên như một vấn nạn phổ biến, nơi đó chắc chắn luật pháp chưa đủ mạnh hoặc luật pháp bị bẻ cong bởi những kẻ chưa từng tri chỉ và tri túc.

Nguyễn Văn Thọ

Tin tức liên quan

Thông minh là một loại năng lực sinh tồn; còn trí tuệ là một loại cảnh giới của tâm hồn.
Học cách sống cao thượng
Câu hỏi quan trọng nhất trong cuộc đời: ‘Nỗi đau nào bạn muốn trải qua?’
Hạnh phúc không thể tìm thấy nếu không có đạo đức!
Tiêu tiền là một môn nghệ thuật: Bạn tiêu tiền thế nào, sẽ có mệnh thế ấy!
Bí mật sau nụ cười khóe miệng của người Nhật: Cười khi vui, cười khi sợ hãi, cười cả khi... chồng con vừa chết
Cuộc đời hoàn hảo
Biết cách BUÔNG là người khôn ngoan, nhưng tuyệt đối không được vứt bỏ 7 nguyên tắc sống
Đừng ép mình phải làm hài lòng mọi người
Nếu gặp được người này, hãy giữ chặt bởi họ sẽ mang may mắn và phúc báo đến cho bạn
Những việc người xưa dạy nên làm để không phải hối hận trong cuộc đời
Những việc gây tiếc nuối trong suốt đời người: Hãy xem bạn có mắc phải việc nào không!
Con người, bại bởi chữ NHÀN; vượng ở chữ CẦN; bất an bởi chữ BỊ
Tại sao nhiều người học giỏi không thể thành công khi vào ‘trường đời’?
Một góc nhìn về
Luôn ghi nhớ điểm tốt của người khác thì phúc khí tự nhiên sẽ đến!
Thấu hiểu 18 nghịch lý này, sẽ không bao giờ hỏi vì sao mình khổ
Soi gương đời
Làm sao để sống cuộc đời hạnh phúc?
Cuộc sống xoay vần, cho đi yêu thương sẽ nhận về yêu thương
Đi tìm định nghĩa về đẹp
Sống biết đủ là cách sống trí tuệ
Đời người có 4 chữ “Đừng” và có 6 điều không thể chờ đợi
Sức mạnh của nụ cười.
Bài học của người cha dạy con từ 3 tô mì tôm trứng
Ngốc một chút, hồ đồ một chút thì có nhiều phúc khí hơn một chút
8 câu nói vừa thâm vừa thấm, đọc để hiểu hơn về cuộc đời
Hay phàn nàn sẽ chỉ khiến cuộc đời ta ngắn lại
Làm người, 1 không cười, 2 không nói, 3 không ầm
Cuộc đời xô bồ, toan tính & không tránh khỏi những lúc thấy chán nản và mệt mỏi. Khi ấy hãy nhớ 5 CHỮ VÀNG này!
Cẩn ngôn là sự hàm dưỡng hiếm có
Đời người có 4 việc tuyệt đối không nên làm, phạm phải là ân hận
10 câu nói của người xưa nói tận trí tuệ đời người: Đưa đò đưa tới bờ bên kia, xây tháp phải xây tới đỉnh
Đáng ngẫm: 9 câu nói của một người già…
Nhận diện 4 thói quen điển hình của người… ngu
Hạnh phúc là một sự lựa chọn
3 tai hoạ đời người: “Nhân bại do lười biếng, sự bại do kiêu ngạo, gia bại do hoang phí”
Quá khứ dù tốt cũng đã qua, tương lai có gian nan vẫn phải tiến tới
Đời người chỉ gói gọn trong 10 điều
Nước sâu thì chảy chậm, người khôn thì nói ít: Chỉ có kẻ ngốc mới dùng miệng làm vũ khí tấn công mọi người
Tầm gửi.
Tự hiểu mình hơn qua lễ hội
Năm mới khắc ghi: Bình dị mới là chân thành, khỏe mạnh mới là phúc lộc
Đừng cầm bản đồ của người khác để dò đường cho mình
Chưa bao giờ 'hai mặt đồng tiền' lộ rõ như hiện nay
Vòng nguyệt quế cho người thua cuộc
Kẻ thù không ở người ngoài, mà tiềm ẩn bên trong ta
Hãy bước chậm lại
Cách nhìn người lưu truyền ngàn năm ai cũng phải biết
Tôi lười biếng nhưng tôi là người thành công