Tin hot

Từ ‘Happy New Year’, cần hiểu rõ cái tôi là gì Suy ngẫm

Trong ca khúc xuân nổi tiếng của nhóm nhạc Thụy Điển ABBA sáng tác năm 1980, thứ tự của hai đại từ You và I làm tác giả vẩn vơ thắc mắc: Sao không viết “I and You” mà lại là “You and I”? Sao Anh và Pháp với nền giáo dục tôn trọng và phát huy năng lực cá nhân nhưng khi nói và viết luôn đặt đại từ “tôi” đứng sau người khác, trong khi giáo dục nước ta hướng đến việc tôn trọng tập thể nhưng ta thường diễn đạt “tôi” đứng trước.

Nhóm nhạc Thụy Điển ABBA

Kết thúc bài viết, tác giả tự hỏi: “Liệu chúng ta có nên tự hỏi đến bao giờ việc đặt đại từ tôi đứng sau đại từ khác sẽ trở thành văn hóa của học sinh nước ta, sau khi các em ‘đã quên hết tất cả’?”.

Theo tôi, nếu trong giáo dục và văn hóa các em cứ được dạy và học dùng đại từ tôi đứng sau, trong xã hội cứ dùng thứ tự đó và quen dần thì có lúc sẽ có thói quen đáng có đấy. Điều quan trọng hơn hết là sau khi các em “đã quên hết tất cả” vẫn còn sự thấu hiểu “cái tôi” là gì.

Vì sự thấu hiểu “cái tôi” mới là căn cứ vững chắc cho các em dùng đại từ tôi thích hợp, lợi mình và lợi người. Và nhờ sự thấu hiểu cái tôi mà các em xưng hô khiêm tốn và trong lòng thật sự khiêm tốn, chứ không phải che giấu, đánh lừa thiên hạ.

Con người từ khi ra đời đã tồn tại cái tôi. Cái tôi còn được gọi bằng nhiều tên khác: cái ta, ngã, tự ngã, bản ngã… Sống trên đời, thế nào cũng có lúc ta đặt ra câu hỏi: “Cái tôi là gì?”.

 

Thấu hiểu cái tôi là cái cần thiết

Cái tôi được hình thành ngay từ khi con người sinh ra và qua tiếp xúc với thế giới bên ngoài, cái tôi dần học cách cư xử sao cho kiểm soát được những ham muốn vô thức không được xã hội chấp nhận. Cái tôi là sự tin tưởng mạnh mẽ rằng bạn là một cá nhân riêng lẻ.

Nếu không có cái tôi, không những bạn mà tất cả chúng ta sẽ rơi vào sự hoang mang suốt cuộc hành trình đi tìm bản thân mình. Mỗi người đều có cái tôi riêng, không ai giống ai, từ đó hình thành nên tính cách của mỗi người rất khác nhau, dù chúng ta cùng sống trong một xã hội. Và con người luôn cần khác biệt.

 

Thấu hiểu cái tôi có khi là cái đáng ghét

Cái tôi có vai trò trung gian hòa giải giữa những ham muốn vô thức và những tiêu chuẩn nhân cách và xã hội. Nhưng cái tôi dễ theo khuynh hướng tự do của bản năng, thích nổi loạn, bất tuân quy luật trật tự, vì vậy con người luôn phải canh chừng cái tôi để uốn nắn, điều chỉnh, hướng dẫn nó khỏi đi chệch đường, xây dựng và phát triển một nhân cách trưởng thành.

Dù thời nào, con người vẫn phải canh chừng cái tôi để uốn nắn, điều chỉnh, hướng dẫn nó khỏi đi chệch đường. Cái tôi dễ theo khuynh hướng tự do của bản năng, thích nổi loạn, bất tuân quy luật trật tự của trời đất, tác hại lên đời sống tinh thần, nên có nhiều người coi cái tôi là một cái xấu phải tiêu diệt.

Thalès de Milet, nhà triết lý Hi Lạp cổ, bảo rằng: “Công việc khó khăn nhất là nhận biết chính mình”. Bởi vì theo ông, chính những cái gần ta nhất lại là cái khó thấy nhất như lông mày, lông mi ở trước mắt ta… Cũng vậy, khó nhận biết vì cái tôi có quá nhiều lớp vỏ bao bọc: nghề nghiệp, chức quyền, tiền tài, của cải, nhất là ảo tưởng về chính mình… và còn được nuôi dưỡng bằng tự ái, tự mãn, mặc cảm…

Trong quyển “Les pensées”, Blaise Pascal cho rằng: “Cái tôi là cái đáng ghét”. Bởi vì theo ông, do tự ái và tưởng tượng, người ta thường cho mình là “cái rốn của vũ trụ”. Cuộc đời của nhiều người chỉ là một ảo tưởng liên tục, vì ảo tưởng nên người ta lừa dối nhau và tâng bốc nhau.

Cũng vì cái tôi, người ta ích kỷ, chỉ nghĩ đến quyền lợi của mình và muốn người khác làm nô lệ cho mình. Mỗi người vì thế là kẻ thù và là bạo chúa của những người khác.

Theo truyền thống Phật giáo Việt Nam, cái tôi là nguồn cội lớn nhất gây đau khổ cho con người. Nhà Phật cho rằng không có cái tôi đích thực. “Cái gọi là ta” không phải là cái gì thường hằng, thuần nhất, mà chỉ do duyên hợp tức tập hợp nhiều thành phần tạo nên thể xác và tinh thần. Sai lầm nếu cho rằng cái tôi là cái gì trường tồn, bất biến, cốt tủy, vững chắc, tồn tại nằm trong sự vật mà không phụ thuộc vào cái khác.

Nói cách khác, có cái tôi là do con người nghĩ tưởng. Tức cái tôi chỉ là giả tưởng hư ảo, cần tan biến để thành sự thật là “vô ngã”. Trong quá trình tồn tại và phát triển, con người gây ra biết bao đau khổ bởi vì cái tôi phóng đại quá lớn của mình. Trong cuộc sống của mỗi con người, hắn ta có thể làm hại người và cả hại mình chỉ vì cái tôi không có thật do hắn dựng nên.

Rất mong nền giáo dục nước ta sẽ rút tỉa những gì thật cần thiết mà tôi nêu ở trên để dạy dỗ con em chúng ta về sự thấu hiểu bản thân mình. Để sau khi đã “quên hết tất cả” (ý nói đã thấm đậm văn hóa), các em xưng hô đại từ tôi luôn đứng sau và trong lòng các em cũng luôn khiêm tốn như vậy.

PGS.TS. NGUYỄN HỮU ĐỨC

Tin tức liên quan

Bài học về thứ không mua được bằng tiền
Vì sao người Do Thái luôn trả lời câu hỏi này bằng một câu hỏi khác?
Nếu được sống thêm một lần nữa, bạn có muốn thay đổi điều gì?
Một trong những lý do khiến bạn bị người khác ghét
Tốc độ của hạnh phúc là chậm rãi
Khi ‘ký ức’ thành ‘di sản’
Có lúc nào bạn suy nghĩ tiêu cực, hãy nhớ câu chuyện về tờ 20 USD này nhé
Nhất định, bạn là người may mắn
10 điều phương Tây đã dạy tôi.
Nhật ký sau khi chết (không đọc phí 1 đời)
Vì sao Việt Nam ngày càng nhiều
Trào lưu sống nhảm nhí.
Chuyện phiếm của chó, mèo, chuột.
Người thông minh đối xử với người họ không thích như thế nào?
Bạn không thể thay đổi hoàn cảnh, nhưng có thể thay đổi tâm thái của chính mình
Những bài học mà chỉ khi trắng tay bạn mới thấy thấm thía
Sự thật luôn mất lòng, còn dối trá bao giờ cũng kiều diễm
Lễ Vu lan và đạo lý sống của dân tộc Việt Nam
Sống là phải học, còn trẻ thì đừng bao giờ nói 'tôi không biết'
Hy vọng và thất vọng
Hành vi của những người chân thật
Ngừng ghen tị - để cuộc sống bạn tốt hơn.
Những con dốc cuộc đời
Nghệ thuật lắng nghe
Người biết ‘cúi đầu’ mới có thể ‘ngẩng đầu’
Ngoài vùng lịch sự
Hãy thành công trước khi cha mẹ của bạn già đi!
10 năm đi lang thang tôi đã nhận được gì?
Khi người ta ... chán sống
Ta đánh giá người khác thế nào thì cũng đánh giá bản thân thế ấy
Nghĩa gốc của “trâu già gặm cỏ non”, nửa câu sau lại càng kinh điển.
Nước chảy cuối dòng thành thác nước, người đến cùng đường người hồi sinh
Phút chiêm nghiệm cuộc đời
Sau 30 tuổi, nhất định phải dứt khoát vứt đi 5 thứ: Nhờ đó vận mệnh hanh thông, tinh thần thoải mái.
Khi lớn lên, ai cũng phải chịu trách nhiệm với khuôn mặt của mình
Hãy yêu thương khi còn có thể
Em bé dính đầy bùn lên xe buýt ai cũng coi thường, sau đó em nói một câu khiến tất thảy kinh ngạc và cảm động
Đừng tìm hạnh phúc.
Người hạnh phúc nhất không phải là người có những thứ tốt nhất
Bắt đầu lại
Những sự thật mà chúng ta buộc phải chấp nhận
Tuyệt đối không hoang phí thời gian vào những kẻ nói xấu bạn, hãy nhớ CẢ ĐỜI họ chỉ có thể đứng SAU LƯNG bạn mà thôi!
Tại sao bạn nên yêu quý bản thân nhiều hơn?
Ý nghĩa của tiền bạc
Sao lại dạy điều xấu, việc ác?
Sự thật nghẹn nước mắt lý do anh trai từ bỏ em gái khi ba mẹ qua đời
Ích kỷ, cái gốc của mọi tính xấu
Đừng dại dột làm 6 điều sau, đời bạn sẽ hạnh phúc hơn hẳn đấy.
4 thứ