Tin hot

Từ ‘Happy New Year’, cần hiểu rõ cái tôi là gì Suy ngẫm

Trong ca khúc xuân nổi tiếng của nhóm nhạc Thụy Điển ABBA sáng tác năm 1980, thứ tự của hai đại từ You và I làm tác giả vẩn vơ thắc mắc: Sao không viết “I and You” mà lại là “You and I”? Sao Anh và Pháp với nền giáo dục tôn trọng và phát huy năng lực cá nhân nhưng khi nói và viết luôn đặt đại từ “tôi” đứng sau người khác, trong khi giáo dục nước ta hướng đến việc tôn trọng tập thể nhưng ta thường diễn đạt “tôi” đứng trước.

Nhóm nhạc Thụy Điển ABBA

Kết thúc bài viết, tác giả tự hỏi: “Liệu chúng ta có nên tự hỏi đến bao giờ việc đặt đại từ tôi đứng sau đại từ khác sẽ trở thành văn hóa của học sinh nước ta, sau khi các em ‘đã quên hết tất cả’?”.

Theo tôi, nếu trong giáo dục và văn hóa các em cứ được dạy và học dùng đại từ tôi đứng sau, trong xã hội cứ dùng thứ tự đó và quen dần thì có lúc sẽ có thói quen đáng có đấy. Điều quan trọng hơn hết là sau khi các em “đã quên hết tất cả” vẫn còn sự thấu hiểu “cái tôi” là gì.

Vì sự thấu hiểu “cái tôi” mới là căn cứ vững chắc cho các em dùng đại từ tôi thích hợp, lợi mình và lợi người. Và nhờ sự thấu hiểu cái tôi mà các em xưng hô khiêm tốn và trong lòng thật sự khiêm tốn, chứ không phải che giấu, đánh lừa thiên hạ.

Con người từ khi ra đời đã tồn tại cái tôi. Cái tôi còn được gọi bằng nhiều tên khác: cái ta, ngã, tự ngã, bản ngã… Sống trên đời, thế nào cũng có lúc ta đặt ra câu hỏi: “Cái tôi là gì?”.

 

Thấu hiểu cái tôi là cái cần thiết

Cái tôi được hình thành ngay từ khi con người sinh ra và qua tiếp xúc với thế giới bên ngoài, cái tôi dần học cách cư xử sao cho kiểm soát được những ham muốn vô thức không được xã hội chấp nhận. Cái tôi là sự tin tưởng mạnh mẽ rằng bạn là một cá nhân riêng lẻ.

Nếu không có cái tôi, không những bạn mà tất cả chúng ta sẽ rơi vào sự hoang mang suốt cuộc hành trình đi tìm bản thân mình. Mỗi người đều có cái tôi riêng, không ai giống ai, từ đó hình thành nên tính cách của mỗi người rất khác nhau, dù chúng ta cùng sống trong một xã hội. Và con người luôn cần khác biệt.

 

Thấu hiểu cái tôi có khi là cái đáng ghét

Cái tôi có vai trò trung gian hòa giải giữa những ham muốn vô thức và những tiêu chuẩn nhân cách và xã hội. Nhưng cái tôi dễ theo khuynh hướng tự do của bản năng, thích nổi loạn, bất tuân quy luật trật tự, vì vậy con người luôn phải canh chừng cái tôi để uốn nắn, điều chỉnh, hướng dẫn nó khỏi đi chệch đường, xây dựng và phát triển một nhân cách trưởng thành.

Dù thời nào, con người vẫn phải canh chừng cái tôi để uốn nắn, điều chỉnh, hướng dẫn nó khỏi đi chệch đường. Cái tôi dễ theo khuynh hướng tự do của bản năng, thích nổi loạn, bất tuân quy luật trật tự của trời đất, tác hại lên đời sống tinh thần, nên có nhiều người coi cái tôi là một cái xấu phải tiêu diệt.

Thalès de Milet, nhà triết lý Hi Lạp cổ, bảo rằng: “Công việc khó khăn nhất là nhận biết chính mình”. Bởi vì theo ông, chính những cái gần ta nhất lại là cái khó thấy nhất như lông mày, lông mi ở trước mắt ta… Cũng vậy, khó nhận biết vì cái tôi có quá nhiều lớp vỏ bao bọc: nghề nghiệp, chức quyền, tiền tài, của cải, nhất là ảo tưởng về chính mình… và còn được nuôi dưỡng bằng tự ái, tự mãn, mặc cảm…

Trong quyển “Les pensées”, Blaise Pascal cho rằng: “Cái tôi là cái đáng ghét”. Bởi vì theo ông, do tự ái và tưởng tượng, người ta thường cho mình là “cái rốn của vũ trụ”. Cuộc đời của nhiều người chỉ là một ảo tưởng liên tục, vì ảo tưởng nên người ta lừa dối nhau và tâng bốc nhau.

Cũng vì cái tôi, người ta ích kỷ, chỉ nghĩ đến quyền lợi của mình và muốn người khác làm nô lệ cho mình. Mỗi người vì thế là kẻ thù và là bạo chúa của những người khác.

Theo truyền thống Phật giáo Việt Nam, cái tôi là nguồn cội lớn nhất gây đau khổ cho con người. Nhà Phật cho rằng không có cái tôi đích thực. “Cái gọi là ta” không phải là cái gì thường hằng, thuần nhất, mà chỉ do duyên hợp tức tập hợp nhiều thành phần tạo nên thể xác và tinh thần. Sai lầm nếu cho rằng cái tôi là cái gì trường tồn, bất biến, cốt tủy, vững chắc, tồn tại nằm trong sự vật mà không phụ thuộc vào cái khác.

Nói cách khác, có cái tôi là do con người nghĩ tưởng. Tức cái tôi chỉ là giả tưởng hư ảo, cần tan biến để thành sự thật là “vô ngã”. Trong quá trình tồn tại và phát triển, con người gây ra biết bao đau khổ bởi vì cái tôi phóng đại quá lớn của mình. Trong cuộc sống của mỗi con người, hắn ta có thể làm hại người và cả hại mình chỉ vì cái tôi không có thật do hắn dựng nên.

Rất mong nền giáo dục nước ta sẽ rút tỉa những gì thật cần thiết mà tôi nêu ở trên để dạy dỗ con em chúng ta về sự thấu hiểu bản thân mình. Để sau khi đã “quên hết tất cả” (ý nói đã thấm đậm văn hóa), các em xưng hô đại từ tôi luôn đứng sau và trong lòng các em cũng luôn khiêm tốn như vậy.

PGS.TS. NGUYỄN HỮU ĐỨC

Tin tức liên quan

Gia phong thuần phác chính trực ắt sẽ dạy con thành hiền tài
Muốn chữa khỏi bệnh tương tư …
Mở lòng đi, bởi thế giới không có gì đáng sợ!
Một câu chuyện hay - một bài học sâu về
Sống trong chữ nghèo
Triết lý từ Khổng Tử có sức mạnh thay đổi cuộc đời bạn
Viết cho những người quê đi bên lề thành phố…
Bạn đang sống hay đang tồn tại?
Bởi cuộc đời không có hai từ
Nghệ thuật đáp lại lời khen
Có bao giờ bạn coi khinh người nghèo hơn mình?
10 quý nhân đã gặp thì đừng bao giờ để mất trong cuộc đời bạn
Ngộ độc
Chuyện của 3 con cá: Đọc và ngẫm, nhiều người trong chúng ta sẽ thấy ngậm ngùi
Ai đánh cắp tuổi thơ của con trẻ?
Suy ngẫm về kinh tế thị trường và sự suy đồi đạo đức
Cái giá của hạnh phúc
 Hãy thay đổi bản thân mình trước
Bình tĩnh sống giữa ‘kỷ nguyên chọt chọt’
Đáng ngẫm! 3 việc không nên can dự, 3 món tiền không nên cho vay và 3 việc dại dột không nên phạm phải
Những điều bạn không nên tiếp tục làm với bản thân
Bàn về tâm lý “sợ ma” của con người
Nếu không biết cúi mình lắng nghe thì con trẻ mãi mãi không thể trưởng thành
Chồng mất, vợ muốn tự tử nhưng ông lái đò khiến cô bật cười!
Bi kịch trẻ vị thành niên bị
Nhân ngày 8/3: Đằng sau câu thơ “Em là ai? Cô gái hay nàng tiên?” là một tội ác tày trời không phải ai cũng biết 
Mỗi ngày hãy dành ra 60 phút buổi tối để làm những điều sau, cuộc sống sẽ tuyệt vời bất ngờ đấy
Ôn hòa và Tĩnh lặng là biểu hiện của một tâm hồn trưởng thành
Lời xin lỗi của một cái lưỡi
Những điểm khác biệt một trời một vực giữa “con trai” và “đàn ông”
Tại sao có những người cứ mãi mãi không hạnh phúc? Lý do là đây!
Tâm lý nô lệ của người Việt
Tử tế à, tử tế ơi, hãy quay lại với người Việt!
Gửi Thần Tài!
Cuộc đời quá ngắn để hiểu ra những sự thật cay đắng này...
Đạo và đức xưa và nay
Không cần bỏ Tết, nhưng hãy bỏ những giả tạo và áp lực của Tết
Nghĩ về ý nghĩa của Tết cổ truyền
Tết Việt và những giá trị không bao giờ cũ
Tết là cái phúc cho dân tộc
Chiếc bình sứ cổ
Không biết đủ thì bao nhiêu cho đủ
Tết mất chất, hay là chúng ta đã khác?
Có hiểu mới có thương, không hiểu biết không thể thương yêu!
Vì sao đánh xong giặc Ân, Thánh Gióng phải bay ngay về trời? 
Cái tôi của cá sấu
Nốt trầm cuối năm của những người xa quê.
Sự cô đơn và định nghĩa về bạn bè
Dù bạn giàu hay nghèo cũng nên đọc bài viết này.
Làm thế nào để trở thành người hạnh phúc? Nguyên nhân then chốt lại chính 3 chữ này