Tin hot

Đạo nhà Suy ngẫm

Người Việt chúng ta có một đạo riêng để thờ mà cụ Đồ Chiểu gọi là "đạo nhà":

Thà đui mà giữ đạo nhà

Còn hơn có mắt ông cha không thờ

Đạo nhà hay đạo thờ cúng ông bà là cái đạo gốc của người Việt Nam nói lên tấm lòng biết ơn đối với các đấng sinh thành đã có công lao nuôi dưỡng cho mình nên người và với các bậc tiền nhân có công duy trì dòng họ, góp phần làm phong phú thêm cái vốn vật chất và cả tinh thần cho những lớp người kế thừa.

Ngoài bàn thờ ông bà, cha mẹ không bao giờ thiếu trong các gia đình truyền thống, mỗi tộc họ có đền thờ tiên hiền, mỗi làng xã có đình, miếu thờ vị thần đã có ông tiên lập, tất cả đã thể hiện lòng biết ơn của kẻ đến sau.

Như lời của một triết gia Hy Lạp từ thời cổ đại rằng "lòng biết ơn là một đặc tính đứng đầu mọi đức tính khác", chúng ta đã được gắn kết qua nhiều thế hệ, thừa hưởng được nhiều giá trị văn hóa tích lũy nhiều đời, từ đó mà nơi mỗi người tiềm ẩn những nhận thức sống hợp với đạo lý và luôn có một ý thức cộng đồng sâu đậm.

Anh Cả, anh Hai: Mỗi gia đình, ở Việt Nam, là hình ảnh của quốc gia được thu nhỏ lại, hay nói cách khác quốc gia Việt Nam là một gia đình mở rộng. Chúng ta nhìn thấy điều ấy rất rõ khi ở miền Bắc người con đầu lòng gọi là anh Cả, chị Cả, song ở miền Nam thì con đầu là anh Hai, chị Hai.

Điều này đã được giải thích là từ khi tiến về Nam để tìm đất mới hầu mong thoát cảnh khổ nghèo hoặc thoát khỏi sự trói buộc của những luật lệ phong kiến khắt khe thì người dẫn đầu của các đoàn người ra đi là những anh Hai, còn các anh Cả phải ở lại nhà để mà chăm sóc mộ phần tổ tiên. Từ đó, ở miền Nam các con đầu lòng chỉ được gọi là anh Hai, chị Hai, bởi ngầm hiểu rằng anh Cả, chị Cả ở ngoài miền Bắc.

Như vậy, ở đâu trên mảnh đất Việt Nam này chúng ta cũng nằm trong một gia đình. Sau khi Pháp đã chiếm được Việt Nam, vào giữa thế kỷ XIX, một sử gia Pháp bấy giờ là Gosselin đã viết: "Khi chúng ta đặt chân đến nước này, chúng ta đã phải đối đầu với một dân tộc có sự thống nhất ngoài sức tưởng tượng của chúng ta".

Tuy nhiên, sự gắn kết và thống nhất ấy không làm chúng ta trở thành những người cố chấp, hẹp hòi mà chính qua những thăng trầm lịch sử, qua các cuộc chiến chống quân xâm lược, chống thiên tai, địch họa, qua sự xê dịch không ngừng để tìm đất sống, chúng ta đã có một quan niệm rộng mở về đời và điều này được ý thức từ cơ sở gia đình.

Hẳn là vì vậy mà khi người Hoa trốn chạy khỏi triều Mãn Thanh để sang Việt Nam tị nạn, chúng ta đã tiếp nhận họ với lòng rộng mở và kể từ đó họ được gọi là anh Ba, cũng như mãi về sau này những người Ấn Độ nhập cư Việt Nam, được gọi là anh Bảy, hoặc thân mật hơn anh Bảy Cà Ri. Như thế đã có anh Cả, anh Hai, lại thêm anh Ba, anh Bảy, chúng ta đều là anh em sống chung dưới mái cửa một gia đình.

Tình nghĩa: Từ đó, ta thấm thía hơn về tiếng "tình nghĩa" trong ngôn ngũ Việt. Có lẽ chỉ người Việt Nam mới nói "tình nghĩa vợ chồng", "tình nghĩa họ hàng", "tình nghĩa thầy trò"... Và sự hòa hợp của một lứa đôi, không chỉ tạo được niềm vui trong cảnh thiếu thốn, nghèo nàn: Râu tôm nấu với ruột, chồng chan, vợ húp, gật đầu khen ngon, mà còn tạo được sức mạnh phi thường: Thuận vợ, thuận chồng tát bể Đông cũng cạn.

Nhà tôi: Chẳng rõ có dân tộc nào trên thế giới như người Việt Nam dùng tiếng "nhà tôi" để nói về người bạn đời với người thứ ba. "Nhà" gợi lên hình ảnh lớn lao, vững chãi dẫu là nhà tranh vách đất và có ý nghĩa cổ định. "Nhà" cũng là nơi đùm bọc, chở che, lưu trữ bao nhiêu giá trị về mặt tinh thần cũng như cất giữ bao nhiêu vốn liếng về phần vật chất.

"Nhà tôi" là một tiếng gọi bình đẳng cho vợ và chồng. Tính bình đẳng ấy là một đặc điểm của gia đình Việt Nam ta xưa, trước khi tập nhiễm quan niệm "chồng chúa, vợ tôi" vay mượn từ ngoài.

Ngoài tiếng "nhà tôi" ở ngôi vị thứ ba, người Việt ngày xưa quen dùng tiếng "mình" giữa vợ và chồng. Tiếng "mình" cũng mang tính cách bình đẳng, ra ngoài đẳng cấp và ngoài giới tính. Dĩ nhiên, vợ chồng không thể gọi nhau bằng "đầu” chẳng hạn. "Đầu ơi, anh yêu đầu lắm", vì tuy quan trọng nhưng đầu ở trên thượng đỉnh có tính năng động của sự xét nét, khó mà gần gũi. Cũng không thể gọi nhau bằng "tay, chân", vì nó lèo khoèo, lòng thòng, có vẻ bất ổn và không đủ sức bảo đảm cho sự tin yêu.

Chỉ có tiếng "mình" với cái khối lượng lớn lao trong một con người mang nhiều cơ năng trọng yếu, tiếng "mình" thân mật và êm đềm ấy, gần gũi và ổn định ấy là tiếng xưng hô riêng biệt của người Việt Nam muốn tìm kiếm trong hôn nhân một sự hòa đồng, hòa nhập, một sự kết hợp đầy tính thống nhất giữa hai con người có thể ở hai hoàn cảnh, ở hai trình độ nhưng đã chấp nhận phối hợp để thành một người duy nhất có nhiều giá trị cũng như quyền năng...

Chính những nét văn hóa ấy đã làm nên cội nguồn sức mạnh dân tộc và gắn kết keo sơn mỗi thành viên trong đại gia đình dân tộc Việt Nam.

Vũ Hạnh/Tạp chí Nghiên cứu con người

Tin tức liên quan

Giáo dục nhân cách là cách giáo dục mang lại trí tuệ và sự sáng suốt
Bàn về quyền phụ nữ và bình đẳng giới
Đàn ông Việt chả cần tự soi gương!
Lời không thể tùy miệng, việc không thể tùy tâm, giữ miệng và phòng tâm là 2 việc quan trọng nhất đời người
Bạn làm gì khi gặp chuyện thị phi?
Hạnh phúc ẩn sau sự không trọn vẹn
Mãn nguyện mới là hạnh phúc, là hương vị của tâm hồn
Nửa đời về sau, hãy học cách cúi mình và trở nên bình thản
Học cách bình thản với đời đi, chuyện duyên phận hãy cứ để trời cao.
Nếu không phải là một cái cây, lý gì bạn phải ở yên một chỗ?
Có vất vả, lo toan mới là Tết?
Tất niên … cầu cho yên!
Ai đã khoác cái nhìn hằn học cho TẾT
Ngày Tết: Sự hội tụ vẻ đẹp của văn hoá Việt Nam.
Trong lòng có Tết.
Nguồn gốc, ý nghĩa và những biến đổi của Tết Nguyên Đán ở Việt Nam
Đâu là điều mà người thông minh luôn tìm cách né tránh
Ngày tháng tốt đẹp của nhân loại không còn nhiều nữa
“Người chết vì tiền, chim chết vì mồi”: Sống trên đời, tuyệt đối đừng nói rằng mình có tiền!
Sở dĩ chúng ta vẫn đang sống mệt mỏi là vì điều này
Nhân sinh cũng một kiếp người, biệt ly là để tương phùng mà thôi 
Chưa Tết đã lo chuyện ... lì xì
Những bí kíp giao tiếp vạn người mê
Những suy nghĩ có thể phá hủy cuộc sống, phẩm chất của bạn.
7 điều cha đúc kết cả đời để dạy con: Câu thứ 6 vận vào ai cũng đúng, muốn nên người thì đừng bao giờ quên
Làm người, không cần phải sống quá mệt mỏi, sống không thẹn lòng mình là được
Cuộc sống không phải là cuộc đua.
Khi sống bằng cả trái tim chân thành, cuộc đời sẽ dịu dàng và tươi đẹp biết bao
5 dấu hiệu đọc vị chính xác tiền đồ giàu - nghèo của người đàn ông: Sau này nghèo, đừng trách tại số!
Câu chuyện đời thường!!!
Đời là cát bụi, đừng tham lam kiếm tiền chỉ để xây ngôi mộ đẹp
Ở đời, có 5 thứ càng nhiều càng gây họa, đọc xong rồi bạn sẽ không muốn có nữa
Bàn về cái sĩ diện của con người
Tại sao chúng ta không thể tin tưởng vào ký ức của chính mình?
Muốn thành công, hãy ngừng ảo tưởng hay coi mình là trung tâm thế giới
Đây chính là 3 kiểu người lợi hại nhất, hãy xem bạn có nằm trong số đó hay không!
Nếu được quay ngược thời gian, tôi ước rằng mình có thể hiểu những điều này sớm hơn để không phải tiếc nuối như hiện tại
 6 câu hỏi lớn bạn giúp bạn tìm được mục đích sống
Ba bài học quý giá từ cây tre.
4 bước giúp bạn thoát khỏi tổn thương để tìm đến hạnh phúc
Sự giàu có mang lại bất hạnh
Lời dạy cực hay của cổ nhân vận vào cuộc sống hàng trăm năm sau vẫn còn nguyên giá trị
Tự nguyện đổi vị trí cho nhau, người giàu và người nghèo đều không ngờ được hồi kết về sau
Bài học nhớ đời cho người nghĩ không ai giỏi hơn mình
Người khôn ngoan hiểu rằng tiền chỉ là công cụ, cuộc sống có nhiều thứ cần làm hơn kiếm tiền
Đặc điểm của người có năng lực
Những câu nói khiến phúc khí tiêu tan
Đời người dẫu không hoàn mỹ, thì hãy cứ cười ung dung
Dốt mà không dám hỏi, không bao giờ khá nổi