Tin hot

Đạo nhà Suy ngẫm

Người Việt chúng ta có một đạo riêng để thờ mà cụ Đồ Chiểu gọi là "đạo nhà":

Thà đui mà giữ đạo nhà

Còn hơn có mắt ông cha không thờ

Đạo nhà hay đạo thờ cúng ông bà là cái đạo gốc của người Việt Nam nói lên tấm lòng biết ơn đối với các đấng sinh thành đã có công lao nuôi dưỡng cho mình nên người và với các bậc tiền nhân có công duy trì dòng họ, góp phần làm phong phú thêm cái vốn vật chất và cả tinh thần cho những lớp người kế thừa.

Ngoài bàn thờ ông bà, cha mẹ không bao giờ thiếu trong các gia đình truyền thống, mỗi tộc họ có đền thờ tiên hiền, mỗi làng xã có đình, miếu thờ vị thần đã có ông tiên lập, tất cả đã thể hiện lòng biết ơn của kẻ đến sau.

Như lời của một triết gia Hy Lạp từ thời cổ đại rằng "lòng biết ơn là một đặc tính đứng đầu mọi đức tính khác", chúng ta đã được gắn kết qua nhiều thế hệ, thừa hưởng được nhiều giá trị văn hóa tích lũy nhiều đời, từ đó mà nơi mỗi người tiềm ẩn những nhận thức sống hợp với đạo lý và luôn có một ý thức cộng đồng sâu đậm.

Anh Cả, anh Hai: Mỗi gia đình, ở Việt Nam, là hình ảnh của quốc gia được thu nhỏ lại, hay nói cách khác quốc gia Việt Nam là một gia đình mở rộng. Chúng ta nhìn thấy điều ấy rất rõ khi ở miền Bắc người con đầu lòng gọi là anh Cả, chị Cả, song ở miền Nam thì con đầu là anh Hai, chị Hai.

Điều này đã được giải thích là từ khi tiến về Nam để tìm đất mới hầu mong thoát cảnh khổ nghèo hoặc thoát khỏi sự trói buộc của những luật lệ phong kiến khắt khe thì người dẫn đầu của các đoàn người ra đi là những anh Hai, còn các anh Cả phải ở lại nhà để mà chăm sóc mộ phần tổ tiên. Từ đó, ở miền Nam các con đầu lòng chỉ được gọi là anh Hai, chị Hai, bởi ngầm hiểu rằng anh Cả, chị Cả ở ngoài miền Bắc.

Như vậy, ở đâu trên mảnh đất Việt Nam này chúng ta cũng nằm trong một gia đình. Sau khi Pháp đã chiếm được Việt Nam, vào giữa thế kỷ XIX, một sử gia Pháp bấy giờ là Gosselin đã viết: "Khi chúng ta đặt chân đến nước này, chúng ta đã phải đối đầu với một dân tộc có sự thống nhất ngoài sức tưởng tượng của chúng ta".

Tuy nhiên, sự gắn kết và thống nhất ấy không làm chúng ta trở thành những người cố chấp, hẹp hòi mà chính qua những thăng trầm lịch sử, qua các cuộc chiến chống quân xâm lược, chống thiên tai, địch họa, qua sự xê dịch không ngừng để tìm đất sống, chúng ta đã có một quan niệm rộng mở về đời và điều này được ý thức từ cơ sở gia đình.

Hẳn là vì vậy mà khi người Hoa trốn chạy khỏi triều Mãn Thanh để sang Việt Nam tị nạn, chúng ta đã tiếp nhận họ với lòng rộng mở và kể từ đó họ được gọi là anh Ba, cũng như mãi về sau này những người Ấn Độ nhập cư Việt Nam, được gọi là anh Bảy, hoặc thân mật hơn anh Bảy Cà Ri. Như thế đã có anh Cả, anh Hai, lại thêm anh Ba, anh Bảy, chúng ta đều là anh em sống chung dưới mái cửa một gia đình.

Tình nghĩa: Từ đó, ta thấm thía hơn về tiếng "tình nghĩa" trong ngôn ngũ Việt. Có lẽ chỉ người Việt Nam mới nói "tình nghĩa vợ chồng", "tình nghĩa họ hàng", "tình nghĩa thầy trò"... Và sự hòa hợp của một lứa đôi, không chỉ tạo được niềm vui trong cảnh thiếu thốn, nghèo nàn: Râu tôm nấu với ruột, chồng chan, vợ húp, gật đầu khen ngon, mà còn tạo được sức mạnh phi thường: Thuận vợ, thuận chồng tát bể Đông cũng cạn.

Nhà tôi: Chẳng rõ có dân tộc nào trên thế giới như người Việt Nam dùng tiếng "nhà tôi" để nói về người bạn đời với người thứ ba. "Nhà" gợi lên hình ảnh lớn lao, vững chãi dẫu là nhà tranh vách đất và có ý nghĩa cổ định. "Nhà" cũng là nơi đùm bọc, chở che, lưu trữ bao nhiêu giá trị về mặt tinh thần cũng như cất giữ bao nhiêu vốn liếng về phần vật chất.

"Nhà tôi" là một tiếng gọi bình đẳng cho vợ và chồng. Tính bình đẳng ấy là một đặc điểm của gia đình Việt Nam ta xưa, trước khi tập nhiễm quan niệm "chồng chúa, vợ tôi" vay mượn từ ngoài.

Ngoài tiếng "nhà tôi" ở ngôi vị thứ ba, người Việt ngày xưa quen dùng tiếng "mình" giữa vợ và chồng. Tiếng "mình" cũng mang tính cách bình đẳng, ra ngoài đẳng cấp và ngoài giới tính. Dĩ nhiên, vợ chồng không thể gọi nhau bằng "đầu” chẳng hạn. "Đầu ơi, anh yêu đầu lắm", vì tuy quan trọng nhưng đầu ở trên thượng đỉnh có tính năng động của sự xét nét, khó mà gần gũi. Cũng không thể gọi nhau bằng "tay, chân", vì nó lèo khoèo, lòng thòng, có vẻ bất ổn và không đủ sức bảo đảm cho sự tin yêu.

Chỉ có tiếng "mình" với cái khối lượng lớn lao trong một con người mang nhiều cơ năng trọng yếu, tiếng "mình" thân mật và êm đềm ấy, gần gũi và ổn định ấy là tiếng xưng hô riêng biệt của người Việt Nam muốn tìm kiếm trong hôn nhân một sự hòa đồng, hòa nhập, một sự kết hợp đầy tính thống nhất giữa hai con người có thể ở hai hoàn cảnh, ở hai trình độ nhưng đã chấp nhận phối hợp để thành một người duy nhất có nhiều giá trị cũng như quyền năng...

Chính những nét văn hóa ấy đã làm nên cội nguồn sức mạnh dân tộc và gắn kết keo sơn mỗi thành viên trong đại gia đình dân tộc Việt Nam.

Vũ Hạnh/Tạp chí Nghiên cứu con người

Tin tức liên quan

Thông minh là một loại năng lực sinh tồn; còn trí tuệ là một loại cảnh giới của tâm hồn.
Học cách sống cao thượng
Câu hỏi quan trọng nhất trong cuộc đời: ‘Nỗi đau nào bạn muốn trải qua?’
Hạnh phúc không thể tìm thấy nếu không có đạo đức!
Tiêu tiền là một môn nghệ thuật: Bạn tiêu tiền thế nào, sẽ có mệnh thế ấy!
Bí mật sau nụ cười khóe miệng của người Nhật: Cười khi vui, cười khi sợ hãi, cười cả khi... chồng con vừa chết
Cuộc đời hoàn hảo
Biết cách BUÔNG là người khôn ngoan, nhưng tuyệt đối không được vứt bỏ 7 nguyên tắc sống
Đừng ép mình phải làm hài lòng mọi người
Nếu gặp được người này, hãy giữ chặt bởi họ sẽ mang may mắn và phúc báo đến cho bạn
Những việc người xưa dạy nên làm để không phải hối hận trong cuộc đời
Những việc gây tiếc nuối trong suốt đời người: Hãy xem bạn có mắc phải việc nào không!
Con người, bại bởi chữ NHÀN; vượng ở chữ CẦN; bất an bởi chữ BỊ
Tại sao nhiều người học giỏi không thể thành công khi vào ‘trường đời’?
Một góc nhìn về
Luôn ghi nhớ điểm tốt của người khác thì phúc khí tự nhiên sẽ đến!
Thấu hiểu 18 nghịch lý này, sẽ không bao giờ hỏi vì sao mình khổ
Soi gương đời
Làm sao để sống cuộc đời hạnh phúc?
Cuộc sống xoay vần, cho đi yêu thương sẽ nhận về yêu thương
Đi tìm định nghĩa về đẹp
Sống biết đủ là cách sống trí tuệ
Đời người có 4 chữ “Đừng” và có 6 điều không thể chờ đợi
Sức mạnh của nụ cười.
Bài học của người cha dạy con từ 3 tô mì tôm trứng
Ngốc một chút, hồ đồ một chút thì có nhiều phúc khí hơn một chút
8 câu nói vừa thâm vừa thấm, đọc để hiểu hơn về cuộc đời
Hay phàn nàn sẽ chỉ khiến cuộc đời ta ngắn lại
Làm người, 1 không cười, 2 không nói, 3 không ầm
Cuộc đời xô bồ, toan tính & không tránh khỏi những lúc thấy chán nản và mệt mỏi. Khi ấy hãy nhớ 5 CHỮ VÀNG này!
Cẩn ngôn là sự hàm dưỡng hiếm có
Đời người có 4 việc tuyệt đối không nên làm, phạm phải là ân hận
10 câu nói của người xưa nói tận trí tuệ đời người: Đưa đò đưa tới bờ bên kia, xây tháp phải xây tới đỉnh
Đáng ngẫm: 9 câu nói của một người già…
Nhận diện 4 thói quen điển hình của người… ngu
Hạnh phúc là một sự lựa chọn
3 tai hoạ đời người: “Nhân bại do lười biếng, sự bại do kiêu ngạo, gia bại do hoang phí”
Quá khứ dù tốt cũng đã qua, tương lai có gian nan vẫn phải tiến tới
Đời người chỉ gói gọn trong 10 điều
Nước sâu thì chảy chậm, người khôn thì nói ít: Chỉ có kẻ ngốc mới dùng miệng làm vũ khí tấn công mọi người
Tầm gửi.
Tự hiểu mình hơn qua lễ hội
Năm mới khắc ghi: Bình dị mới là chân thành, khỏe mạnh mới là phúc lộc
Đừng cầm bản đồ của người khác để dò đường cho mình
Chưa bao giờ 'hai mặt đồng tiền' lộ rõ như hiện nay
Vòng nguyệt quế cho người thua cuộc
Kẻ thù không ở người ngoài, mà tiềm ẩn bên trong ta
Hãy bước chậm lại
Cách nhìn người lưu truyền ngàn năm ai cũng phải biết
Tôi lười biếng nhưng tôi là người thành công