Tin hot

    Lỗi Liquid: Error while copying content to a stream.

Giàu có và sự thanh cao tao nhã Suy ngẫm

Để chỉ những người thiếu văn hóa và cư xử thiếu phép lịch sự, thành ngữ Pháp có câu «Ứng xử như người chọc tiết lợn» (se comporter comme un abatteur de cochon).  Ta cũng nói tương tự  «Một phường đồ tể,…».

Thế nào là sống đẹp ? “Ở rộng người cười, ở hẹp người chê” kia mà.

Sống tử tế là gì? Có thể định nghĩa được: Có nhân có hậu, có lễ phép lịch sự, … tựu chung, có những phương thức hành xử đẹp lòng người và làm cho xã hội thuận hòa hơn.

Giàu không có nghĩa là để khoe. Giàu có thì cũng trăm thứ giàu có.

Lý thuyết hơn về “giàu có”,  Bourdieu phân biệt bốn loại vốn – kinh tế, xã hội, văn hóa và biểu tượng – . Dĩ nhiên, trong nhiều trường hợp, các vốn này đi cùng với nhau. Cái kiểu có tiền mua tiên cũng được – có vốn kinh tế thì có thể học cao hơn, có phương tiện để mở rộng liên hệ xã hội, mua được thế lực và từ từ giàu thêm về vốn biểu tượng – Nhưng các vốn này có thể không đi đồng nhịp. Ta có thể gặp những người trưởng giả học làm sang chẳng hạn (có nhiều tiền bạc nhưng kém văn hóa).

Vốn văn hóa không những chỉ có mức học vấn, những tập tính mà còn bao gồm sự thanh cao tao nhã.

Thế nào là thanh cao tao nhã? Biết thưởng thức âm nhạc thính phòng, đi viếng các bảo tàng, đi nghe hòa nhạc, xem kịch, xem hát, trang hoàng nội thất kín đáo cổ điển, …Đó là tựu chung các thanh cao tao nhã mà Bourdieu bàn đến trong La Distinction, một sách ông viết năm 1979, NXB Minuit.

Người thanh cao tao nhã thường tránh ăn mặc diêm dúa, nói to, cử động huênh hoang nơi đông người, … Họ dùng ngữ vựng phức tạp – codes élaborés – không dùng chữ thô tục, Về tri thức, thanh cao tao nhã bao gồm vốn văn hóa. Về đạo đức, ta thường chờ đợi ở họ  những cách xử sự đúng luân thường đạo lý.

Nói về cái đẹp thì quan niệm của mỗi người mỗi khác. Thành ngữ Pháp bảo rằng les goûts et les couleurs, chacun son avis et ça ne se discute pas – sở thích và các màu sắc, mỗi người có ý kiến riêng và không bàn luận được – .

Sự thanh cao tao nhã theo nguyên tắc thì cũng thế .

Nhưng xã hội định nghĩa thế nào là thanh cao tao nhã, thế nào có sở thích «đúng» về cái đẹp.

Xã hội ở đây là tầng lớp thống trị. Tầng lớp thống trị ngày xưa là các hoàng tộc. Ngày nay, theo các nghiên cứu của Bourdieu, là giai cấp những lảnh đạo xí nghiệp và các người hành nghề tự do như bác sĩ, kỹ sư, luật sư, những trí thức, thân hào nhân sĩ …

“Trí thức” và “thân hào nhân sĩ” cần định nghĩa rõ.

Jean Paul Sartre, Louis Aragon, René Char là điển hình cho ba trí thức Pháp, suốt đời họ sống khiêm tốn nhưng  nhưng thiên hạ lưu danh họ. 

Bill Gates có thể được xem như người thống trị bởi gia tài của ông. Nhưng Jean Luc Mélenchon, một chính trị gia thuộc đối lập ở Pháp, không có chức vị, không giàu,… ông “thống trị” bởi các ý tưởng của ông. Ít nhất, ông thuộc hạng thân hào nhân sĩ – les notables, theo tiếng Pháp.

Một người có giải Nobel dù không giàu, không nổi tiếng cũng ở trong thành phần thống trị của xã hội.

Thật vậy, những người này, ăn mặc thì theo cái đẹp kín đáo, cũng kín đáo nhắc cho người đối diện bởi một chi tiết nào đó thể hiện “giá trị” kinh tế của áo quần chứ không cần lòe loẹt phô trương.

Trong dấu ngoặc điều này giải thích tại sao các loại túi xách hàng hiệu chỉ lôi cuốn những “trưởng giả học làm sang”, những người mới giàu chứ không lôi cuốn những người thanh cao tao nhã theo định nghĩa của Boudieu. Họ kín đáo hơn.

Phép lịch sự cũng là một thanh cao tao nhã. Đó là cách nói không ồn ào mà từ tốn nhỏ nhẹ, biết nghiêng mình chào người khác, biết phải bắt tay thế nào, biết cách lên xuống xe, biết xử sự lúc ăn, …

Rốt cuộc sự thanh cao tao nhã tùy thuộc giáo dục trong đó có phần học làm người, tùy thuộc vị trí và giai cấp xã hội. Và tùy thuộc cái vốn văn hóa mà ta vừa nói đến ở trên.

Mà vị trí xã hội cũng có nguồn gốc. Xưa hơn Bourdieu, khi phân tầng giai cấp W.L. Warner (1898-1970, xã hội học gia người Mỹ) cũng phân biệt, trong giai cấp trưởng giả những trưởng giả truyền thống và những trưởng giả mới giàu.

Còn việc chuộng chức tước và bằng cấp? Cũng là một hình thức khoe. Mà ở đây lại là một tàng dư của thời lều chõng, của thời khoa bảng và thời quan liêu ?

Trong một số xã hội Âu Mỹ, cái chức «Tiến sĩ» được ghi trước tên của đương sự nhưng tập tục này càng ngày càng lùi vào quá khứ. Bằng Thạc sĩ thì hoàn toàn không được nhắc tới. Ta mà bỏ thói quen đưa bằng cấp của thân hào nhân sĩ thì có lẽ sẽ tạo ra một xã hội bớt chuộng bằng cấp và sẽ góp phần chống lại tệ nạn mua bằng, học giả bằng thật, …

Trở về cái thanh cao tao nhã mà ta đang bàn, chính bản thân Pierre Bourdieu lúc còn sinh thời, ông Di Ruppo – cựu thủ tướng Bỉ – hay bà Angela Merkel – thủ tướng Đức – (những người này đều có bằng Tiến sĩ) và rất nhiều Tiến sĩ Giáo sư khác bên này, không bao giờ tự xưng với học vị hay học hàm. Đương nhiên thôi, các xã hội này đang cố gắng thực thi lý tưởng bình đẳng và nhân bản.

Họ cũng sống giản dị, không chạy theo sự giàu có và không khoe giàu. Giá trị của họ nằm ở chỗ khác – những giá trị tiềm ẩn.

Nguyễn Huỳnh Mai

Tin tức liên quan

Nghệ thuật lắng nghe
Người biết ‘cúi đầu’ mới có thể ‘ngẩng đầu’
Ngoài vùng lịch sự
Hãy thành công trước khi cha mẹ của bạn già đi!
10 năm đi lang thang tôi đã nhận được gì?
Khi người ta ... chán sống
Ta đánh giá người khác thế nào thì cũng đánh giá bản thân thế ấy
Nghĩa gốc của “trâu già gặm cỏ non”, nửa câu sau lại càng kinh điển.
Nước chảy cuối dòng thành thác nước, người đến cùng đường người hồi sinh
Phút chiêm nghiệm cuộc đời
Sau 30 tuổi, nhất định phải dứt khoát vứt đi 5 thứ: Nhờ đó vận mệnh hanh thông, tinh thần thoải mái.
Khi lớn lên, ai cũng phải chịu trách nhiệm với khuôn mặt của mình
Hãy yêu thương khi còn có thể
Em bé dính đầy bùn lên xe buýt ai cũng coi thường, sau đó em nói một câu khiến tất thảy kinh ngạc và cảm động
Đừng tìm hạnh phúc.
Người hạnh phúc nhất không phải là người có những thứ tốt nhất
Bắt đầu lại
Những sự thật mà chúng ta buộc phải chấp nhận
Tuyệt đối không hoang phí thời gian vào những kẻ nói xấu bạn, hãy nhớ CẢ ĐỜI họ chỉ có thể đứng SAU LƯNG bạn mà thôi!
Tại sao bạn nên yêu quý bản thân nhiều hơn?
Ý nghĩa của tiền bạc
Sao lại dạy điều xấu, việc ác?
Sự thật nghẹn nước mắt lý do anh trai từ bỏ em gái khi ba mẹ qua đời
Ích kỷ, cái gốc của mọi tính xấu
Đừng dại dột làm 6 điều sau, đời bạn sẽ hạnh phúc hơn hẳn đấy.
4 thứ
Có tài cũng khổ, bất tài cũng khổ, chỉ có người đạo đức là an nhiên tự tại
Dốt mà không dám hỏi, không bao giờ khá nổi
Bốn giai đoạn của cuộc đời
Tiền là chỗ trốn chạy của bạn khỏi con người
Những lời vàng ý ngọc cải biến vận mệnh
Lựa chọn lương thiện không phải vì ta mềm yếu
Lời dạy của người xưa: ‘Cơm rau dưa là phúc! cơm rau dưa thì vui!’
Để sống thật, hãy biết dừng lại.
Theo đuổi sự đơn giản, thuần khiết nhưng càng trưởng thành, cuộc sống càng phức tạp
Tôn trọng và trân quý người khác chính là đang tạo phúc cho bản thân mình
Đời người thong dong, đâu cần phải vội vã. Ung dung là một loại trí tuệ
Người Việt nói dối: Con số và viễn cảnh
Tấm lòng bao dung lớn bao nhiêu, thành tựu lớn bấy nhiêu
Sau tuổi 50, có 10 điều cần nhớ kĩ để cuộc sống giữ được thăng bằng.
Bí quyết đối mặt với những người thích phán xét và chỉ trích
Giáo dục nhân cách là cách giáo dục mang lại trí tuệ và sự sáng suốt
Bàn về quyền phụ nữ và bình đẳng giới
Đàn ông Việt chả cần tự soi gương!
Lời không thể tùy miệng, việc không thể tùy tâm, giữ miệng và phòng tâm là 2 việc quan trọng nhất đời người
Bạn làm gì khi gặp chuyện thị phi?
Hạnh phúc ẩn sau sự không trọn vẹn
Mãn nguyện mới là hạnh phúc, là hương vị của tâm hồn
Nửa đời về sau, hãy học cách cúi mình và trở nên bình thản