Tin hot

Vì sao người ta luôn vô tình làm tổn thương nhau? Suy ngẫm

Một trong những cách cơ bản để tránh bị tổn thương là biết phân biệt được hành động là vô tình với cố ý.

Theo luật, giết người và ngộ sát là hai khái niệm khác biệt. Hậu quả có thể giống nhau; xác chết nằm giữa một vũng máu. Nhưng chúng ta luôn cảm thấy một sự khác biệt rõ ràng trong ý định hãm hại của thủ phạm.

Chúng ta chú ý đến ý định vì một lí do xác đáng: bởi vì nếu đã cố tình thì thủ phạm sẽ tiếp tục tội ác và tái tạo những mối nguy hiểm cho cộng đồng. Nhưng nếu nó chỉ là vô tình thì thủ phạm sẽ cúi người để gửi lời xin lỗi sâu sắc và bồi thường thiệt hại giống như nhậnsự trừng phạt. Hãy tưởng tượng bạn đang trong một nhà hàng, người phục vụ vừa làm đổ một ly rượu lên chiếc laptop mới. Thiệt hại thật nghiêm trọng và cơn thịnh nộ của bạn bốc lên. Nhưng liệu đây là một tai nạn hay một kế hoạch định trước mới là vấn đề then chốt để bạn có phản ứng phù hợp. Bạn có thể có những cách xử lí cực đoan thông thường như hét lên với người phục vụ và gọi người tới giúp. Nhưng nếu nó chỉ là một tai nạn thì người phục vụ không phải là kẻ thù của bạn. Không cần thiết phải nguyền rủa họ. Thực tế, thật ý nghĩa nếu bạn tha thứ và vui lòng bỏ qua, vì sự độ lượng sẽ định hướng rộng mở cho con đường phía trước của bạn.

Do vậy, động cơ rất quan trọng. Nhưng thật không may, chúng ta hiếm khi giỏi trong việc nhận ra những động cơ trong những tai nạn làm tổn thương con người. Chúng ta dễ dàng mắc sai lầm, nhìn thấy mưu đồ ở những nơi không có và đấu tranh cả khi những phản ứng tích cực được bảo đảm.

Hiện tượng tâm lí tự hận thù chính là một phần lí do tại sao chúng ta đưa ra những kết luận bi quan và nhận thấy những mưu đồ xúc phạm, hãm hại mình. Chúng ta càng ít yêu bản thân thì càng nhận thấy mình có những mục tiêu hợp lí cho thói nhạo báng và hãm hại người khác. Tại sao mũi khoan hoạt động chỉ khi chúng ta bắt đầu ổn định để làm việc? Tại sao phục vụ bữa sáng mãi không đến, mặc dù chúng ta có cuộc họp rất sớm? Tại sao người trực tổng đài điện thoại mất nhiều thời gian mới tìm được chi tiết thông tin ta cần? Vì theo lô-gic thì luôn có những âm mưu chống lại ta. Vì chúng ta là những mục tiêu phù hợp có những điều này, là người chống lại những kẻ phá hoại tự cho hành động của chúng là hợp pháp.

Khi quá ghê tởm với những gì xung quanh mình với một nhận thức lý trí, chúng ta sẽ không ngừng tìm kiếm sự xác nhận từ thế giới rộng lớn rằng chúng ta thật sự là những kẻ vô giá trị như ta thường tưởng tượng. Tính kì vọng hầu hết luôn được thiết lập từ thời thơ ấu khi ai đó gần gũi và tạo racho chúng ta cảm giác không trong sạch, đầy tội lỗi. Vì thế, chúng ta đang sống trong một xã hội được cho là tồi tệ nhất, không phải bởi vì dễ chịu khi làm như vậy mà chỉ là theo thói quen và vì chúng ta đang là tù nhân của những khuôn mẫu mà chúng ta chưa từng thấu hiểu.

Một lí do tại sao người khác có thể vô tình xúc phạm chúng ta đó là chúng ta trông có vẻ mãnh mẽ hơn bên trong. Thậm chí ta không nhận thức được mình ra vẻ vui vẻ, mạnh mẽ với mọi người giỏi đến dường nào. Có lẽ chúng ta học được điều đó từ thời thanh niên khi chúng ta phải chuyển sang một ngôi trường mới. Người ta nói ra những điều thô thiển và gây tổn thương dù không cố ý. Họ chỉ là không biết chúng ta dễ bị tổn thương và mỏng manh đến như nào, không hiểu thấu được lời nói và hành động của họ ảnh hưởng lớn đến ta ra sao.

Ai đó có thể đến phòng làm việc của bạn và hót vào tai bạn một lời khen đầy xu nịnh về bài thuyết trình của bạn. Họ cố tình gây ảnh hưởng cho ta. Họ muốn bạn chú ý họ hơn. Nhưng từ góc độ của bạn thì điều này có ý nghĩa hoàn toàn khác. Thật sự hành động này gây khó chịu một cách khủng khiếp. Bạn luôn lo lắng trước mọi việc. Năm ngoái bạn có một vài vấn đề và phải đến gặp chuyên gia tư vấn đời tư. Với công việc mới, bạn quyết tâm từ bỏ cuộc chơi. Lòng tự trọng của bạn bị tổn thương. Và cha bạn đặc biệt chỉ trích cách ăn nói của bạn, chế giễu tật nói ngọng của bạn trước khi bạn lên tám tuổi. Nhưng những người khác không nhận ra những điều này. Bạn không phải gánh tất cả mọi rủi ro. Bạn giống như một lọ hoa với nhiều vết rạn nứt mà ngay bạn cũng khó có thể nhận ra. Chỉ cần một cú xóc nảy lên thì mọi thứ sẽ vỡ vụn.

Tốt hơn hết, hãy cảnh báo trước với mọi người về giới hạn của bạn, để họ có thể  tránh việc vô tình xâm phạm vào vùng mong manh đó. Chúng ta khá sẵn sàng để lệ ra những vết bầm tím, sự tổn thương ngoài da. Nếu bạn có một bàn tay bị băng bó, con người sẽ không bắt tay đó nữa. Về lý thuyết, bạn cũng có thể làm điều này với vùng tổn thương tâm lý của mình.

Nhưng, thật quá xấu hổ và luẩn quẩn để giải thích cho người khác những vết rạn nứt mà ta đang mang. Và thực ra không có thời gian. Không lí do nào có thể ép buộc chúng ta trong mọi trường hợp. Chúng ta yếu đuối vì chúng ta tiêu tốn quá nhiều tiền; vì đang ngoại tình và cảm thấy thật tội lỗi, tồi tệ khi bị phát hiện ra; vì xem quá nhiều phim khiêu dâm khiến ta chán ghét chính bản thân mình. Chúng ta cảm thấy thật nhiều gánh nặng và cứ tiếp tục như thế, nhưng chúng ta không thể để mọi người biết lí do. Vì vậy ta đang đối mặt với một tình thế tiến thoái lưỡng nan: mọi người sẽ gây ra nhiều đau khổ cho ta hơn họnghĩ, bất kể với họ ta có là ai.

Sự yếu đuối trong bí mật là sự rạn nứt đã được tích lũy qua nhiều ngày, nhiều tuần và nhiều năm, giải thích cho những cơn bùng nổ lạ thường đôi khi của chúng ta mà gây khó hiểu cho người khác. Phản ứng giận dữ của chúng ta có thể được tạo ra từ một lời phán xét nhỏ. Tưởng tượng chúng ta đang thanh toán ở cửa hàng và hóa đơn số tiền nhiều hơn một chút so với ước tính. Ngay lập tức, chúng ta cảm thấy như người tính tiền đang lừa mình. Ta đưa họ một tờ giấy và mất một chút thời gian để họ tính toán tiền trả lại và chúng ta đột nhiên tức giận nói câu “ giữ lấy đi”, và bỏ đi một cách giận dữ.

Trẻ nhỏ đôi khi cư xử như thế này khi cảm thấy bất công: chúng hét vào những người đang chăm sóc cho chúng, tức giận đẩy bát mỳ ra xa, ném một vài thứ và bạn vừa tặng cho chúng. Nhưng chúng ta hiếm khi xúc động hay bị tổn thương bởi hành vi của chúng. Lí do là ta không tính toán những động cơ tiêu cực hay ý đồ ích kỉ với trẻ nhỏ. Chúng ta nghĩ đến chúng với cách giải thích rộng lượng, vị tha nhất. Chúng ta không nghĩ trẻ nhỏ chọc giận ta mà nghĩ rằng chúng hơi mệt hay họng bị đau. Chúng ta có hàng tá cách giải thích có sẵn trong đầu và không lí do nào khiến chúng ta tức giận hay xúc động quá mức.

Trong thế giới của người lớn lại có sự đảo ngược. Chúng ta tưởng tượng rằng con người luôn cố đẩy ta vào trong tầm ngắm của họ. Nếu ai đó đi lách lên trước chúng ta trong hàng đợi ở sân bay, nghiễm nhiên họ cho rằng được xếp hàng lên trước và lí luận rằng họ có thể lợi dụng ta. Họ có thể gây cho chúng ta một chút lo lắng. Nhưng nếu chúng ta cắt nghĩa điều đó theo cách nhìn của trẻ thơ thì giả thiết ban đầu của chúng ta sẽ khác đi: có thể họ ngủ không được ngon vào tối qua và quá kiệt sức để nghĩ thông suốt; có thể họ bị đau đầu gối. Nhưng nhảy lên đứng trước người khác cũng giống như đi tè ở trong vườn vậy. Cách nhìn đó sẽ không phải phép thuật sẽ tự dưng khiến bạn thoải mái chấp nhận những hành động thô lỗ.. Nhưng cảm giác bức xúc sẽ được giữ ở mức độ thấp an toàn. Thật cảm động chúng ta sống trong một thế giới khi có thể học được nhiều điều tốt đẹp từ con trẻ: cuộc sống thậm chí sẽ tười đẹp hơn nếu học cách rộng lượng với phần trẻ con trong mỗi con người.

Triết gia người Pháp Esmile-Auguste Charier (được biến đến với tên Alain) được mệnh danh là nhà giáo vĩ đại nhất nửa đầu thế kỉ 20. Ông phát triển một công thức để kiềm chế bản thân và học sinh với gương mặt của những người đang cau có. “ Không bao giờ được nói người khác là kẻ xấu xa”, “ bạn chỉ cần tìm kiếm một cái chốt.” Điều ông ấy nói có nghĩa là: tìm kiếm nguồn gốc của sự đau khổ khiến con người phải cư xử theo một cách kinh khủng như vậy. Suy nghĩ bình tĩnh để tưởng tượng rằng họ đang ở một giai đoạn bế tắc, điều mà ta không thể nhìn thấy. Để trưởng thành thì phải học cách tưởng tưởng được mức độ đau khổ mặc dù thiếu nhiều bằng chứng. Họ có thể nhìn trông thật vui vẻ và sôi nổi nhưng lại bị làm phát điên bởi một căn bệnh tâm lí bên trong. Nhưng vẫn phải chốt lại rằng họ không hề có ý hãm hại ta.

Alain đang dựa vào một trong những kỹ xảo tuyệt vời của tiểu thuyết văn học là khả năng giúp ta nhập tâm vào nhân vật. Có thể ngay từ đầu nhân vật sẽ không hấp dẫn hay gây kinh ngạc lớn và cho chúng ta thấy những điều tác động mạnh như trong suy nghĩ. Một nhà tiểu thuyết như Dostoevsky thực sự gây hứng thú bởi ông tạo ra nhiều nhân vật đến nỗi độc giả thường phải rùng mình: kẻ ngoài lề, tên tội phạm, một con bạc và diễn tả sự phức tạp trong đời sống nội tâm của họ, sự hối hận, những hi vọng, độ nhạy cảm trong nhận thức của họ.

Động thái đồng cảm chân thành với đời sống nội tâm của người khác vượt ra ngoài phạm vi tiểu thuyết hư cấu. Đó là một phần của sự cảm thông chúng ta dành cho bản thân mình và người khác. Chúng ta cần tưởng tượng sự hỗn loạn, thất vọng, lo lắng và nỗi buồn trong mỗi con người thường chỉ biểu hiện sự hung hăng ra bên ngoài. Chúng ta cần hướng lòng nhân hậu ở những nơi không ngờ đến- những kẻ hay chọc tức ta nhất. Để trở nên bình thản hơn, chúng ta phải đi từ việc gạt bỏ sự sợ hãi và trở nên rộng lượng hơn.

Tin tức liên quan

Đạo và đức xưa và nay
Không cần bỏ Tết, nhưng hãy bỏ những giả tạo và áp lực của Tết
Nghĩ về ý nghĩa của Tết cổ truyền
Tết Việt và những giá trị không bao giờ cũ
Tết là cái phúc cho dân tộc
Chiếc bình sứ cổ
Không biết đủ thì bao nhiêu cho đủ
Tết mất chất, hay là chúng ta đã khác?
Có hiểu mới có thương, không hiểu biết không thể thương yêu!
Vì sao đánh xong giặc Ân, Thánh Gióng phải bay ngay về trời? 
Cái tôi của cá sấu
Nốt trầm cuối năm của những người xa quê.
Sự cô đơn và định nghĩa về bạn bè
Dù bạn giàu hay nghèo cũng nên đọc bài viết này.
Làm thế nào để trở thành người hạnh phúc? Nguyên nhân then chốt lại chính 3 chữ này
Tại sao bóng đá lại ... hấp dẫn?
Căn bệnh không của ít người
Bỏ túi 5 cách nhận dạng người thâm độc, tiếp cận bạn với ý đồ xấu chỉ trong nháy mắt
Đơn giản mới là con đường để trở thành người trí tuệ
Mùa cưới, chuyện mừng cưới
Hương thơm trong cay đắng
Thế giới này không ai có thể thật sự giúp được bạn ngoài chính bản thân bạn
Cuộc đời có 4 giai đoạn nhưng nhiều người vẫn mãi mắc kẹt ở giai đoạn thứ 2
Rồi chúng ta sẽ thành những kẻ “like dạo”
Bỏ rơi bạn lúc hoạn nạn và cái kết khiến người ta phải suy ngẫm thật nhiều
Tản mạn chuyện đích và đến đích
Con người càng trưởng thành tâm tính càng ôn hòa tỉnh lặng.
Đây là lý do vì sao bạn nên dạy cho con mình biết 2 từ chia sẻ
Ngày trọng đại
Một lời khen đúng sẽ giúp người sống tốt hơn
Gieo mầm cuộc sống
Những phản biện thú vị xung quanh câu chuyện “Con quạ thông minh” và bài học rút ra
Vì sao người Mỹ không dùng nhà và xe đo lường
Nước vì ở nơi thấp mà trở thành biển lớn, người vì biết hạ mình mới thành vua
Lời mùa xuân
Viết cho ngày cuối năm
Nếu thông minh thực sự, chúng ta sẽ không bao giờ phạm phải việc này!
Vì hai chữ này, nhiều người đang gặp bất hạnh mà không hay
Nên đọc bài này, đừng để “gần đất xa trời” mới biết thì hối hận đã quá muộn
Giàu chưa chắc đã vui, nhưng không có tiền chắc chắn là buồn!
Có một cô gái dừng xe giữa đường mặc áo mưa cho cụ bà không quen biết ?
Đừng nói 'nên làm, hãy nói 'phải làm'
Suy ngẫm trong đêm Giáng sinh
Ai trong chúng ta cũng nên đọc 1 lần trong đời, để cuộc sống trở nên tươi đẹp hơn
Lúc gian nan mới biết ai là bạn, khi hoạn nạn mới biết bạn là ai
Những thói quen trong cuộc sống khiến bạn “nghèo vẫn hoàn nghèo“
Vấn đề lớn nhất của văn hóa Việt Nam hiện nay: Giả dối được coi là bình thường
Im lặng – Sức mạnh của kẻ thông minh hay sự lạnh lùng?
Vụ giết chồng phân xác phi tang ở Bình Dương: Linh hồn của quỷ lấn át tình chồng, nghĩa vợ
Thông minh và trí huệ là hai việc hoàn toàn khác nhau, tại sao lại như vậy?